భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించి ఎనిమిది దశాబ్దాలు పూర్తవుతున్న తరుణమిది. సాంకేతిక పరిజ్ఞానంలో ప్రపంచంతో పోటీపడుతున్నాం. అంతరిక్ష పరిశోధనల్లో అద్భుతాలు సృష్టిస్తున్నాం. విద్య, వైద్యం, ఆర్థిక రంగాల్లో ప్రగతి సాధిస్తున్నామని గర్వంగా చెప్పుకుంటున్నాం. కానీ, మనిషిని మనిషిగా గౌరవించే సంస్కారం విషయంలో మాత్రం ఇంకా వెనుకబడే ఉన్నామనే చేదు నిజాన్ని అంగీకరించక తప్పదు.
ఒకవైపు ఆధునికతను ఆహ్వానిస్తూనే, మరోవైపు కులం పేరుతో మనుషుల మధ్య గోడలు కడుతున్నాం. రాజ్యాంగం ప్రతి పౌరుడికీ సమాన హక్కులు కల్పించినా, సామాజిక జీవితంలో మాత్రం ఆ సమానత్వం సంపూర్ణంగా ఆచరణలోకి రావడం లేదు. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొనసాగుతున్న కులవివక్ష, అంటరానితనం మన సమాజ ప్రగతికి ప్రశ్నార్థకంగా నిలుస్తున్నాయి.
ఒకప్పుడు ప్రజల జీవితాల్లో ప్రధాన సమస్య ఆకలి. రోజంతా కష్టపడితేనే కుటుంబానికి నాలుగు మెతుకులు దొరికేవి. భూమి ఉంటే బతుకు నిలబడుతుందని, కష్టానికి తగిన ఫలితం వస్తుందని ప్రజలు ఆశపడేవారు. కాలక్రమేణా విద్య విస్తరించింది. ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగాయి. అట్టడుగు వర్గాలకు రాజ్యాంగం కల్పించిన హక్కులు, రిజర్వేషన్ల ద్వారా అనేకమంది విద్యావంతులై వివిధ రంగాల్లో రాణిస్తున్నారు.
అయితే, మనుషుల ఆర్థిక స్థితిగతుల్లో మార్పులు వచ్చినంత వేగంగా వారి ఆలోచనా విధానాల్లో మార్పులు రావడం లేదు. చదువుకున్నవారిలో సైతం కులపరమైన ఆధిపత్య భావజాలం కనిపించడం ఆందోళన కలిగించే విషయం.
మనిషి ధరించే దుస్తులు మారాయి. నివసించే ఇళ్లు మారాయి. జీవన ప్రమాణాలు మారాయి. కానీ ఎదుటివారిని కులం ఆధారంగా అంచనా వేసే సంకుచిత మనస్తత్వం మాత్రం ఇంకా పూర్తిగా మారలేదు. నిజమైన నాగరికత అంటే భవనాల ఎత్తు కాదు.. మనిషి మనసు విశాలత.
పండుగలకు మా డప్పులు కావాలి.. మా భాగస్వామ్యం మాత్రం వద్దా?
గ్రామీణ సమాజంలో కులవివక్ష అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తోంది. పండుగలు, జాతరలు, శుభకార్యాలు వచ్చినప్పుడు కొన్ని వర్గాల శ్రమ, కళలు, సేవలు అవసరమవుతాయి. డప్పులు మోగించడానికి, సంప్రదాయ వృత్తులు నిర్వహించడానికి, పండుగల సందడిని పెంచడానికి అట్టడుగు కులాల ప్రజల భాగస్వామ్యం కావాలి. కానీ అదే ప్రజలు సమాన గౌరవంతో పండుగల్లో పాల్గొనడానికి ప్రయత్నిస్తే కొందరిలో వివక్ష బయటపడుతోంది.
బోనాల పండుగకు మాదిగల డప్పులు కావాలి. కానీ వారి బోనాలు మాత్రం తమవద్దకు రావద్దనే ధోరణి ఎలాంటి సామాజిక న్యాయానికి నిదర్శనం?
దేవుడి ముందు అందరూ సమానమని చెప్పుకుంటూ, దేవుడిని కొలిచే మనుషుల మధ్యనే అసమానతలు సృష్టించడం ఎంతటి వైరుధ్యం!
ఒక మనిషి శ్రమను స్వీకరిస్తూ, అదే మనిషిని సామాజికంగా దూరంగా ఉంచడం మానవత్వానికే విరుద్ధం. సేవలు అవసరమైనప్పుడు దగ్గరకు తీసుకుని, సమానత్వం విషయానికి వచ్చేసరికి దూరం పెట్టడం కులాధిపత్య భావజాలంలోని ద్వంద్వ వైఖరిని బయటపెడుతోంది.
బతుకమ్మ పండుగలోనూ కులవివక్ష నీడలా?
తెలంగాణ సంస్కృతికి బతుకమ్మ ఒక అందమైన ప్రతీక. ప్రకృతిలో లభించే రంగురంగుల పూలను పేర్చి, పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ మహిళలు సామూహికంగా జరుపుకునే ఈ పండుగ తెలంగాణ ప్రజల జీవన సంస్కృతికి అద్దం పడుతుంది.
బతుకమ్మ అంటే పూల పండుగ మాత్రమే కాదు. ఆడపడుచుల ఆత్మీయతకు, సామూహిక జీవనానికి, ప్రకృతితో మనిషికున్న అనుబంధానికి ప్రతీక. అలాంటి పండుగలో కులవివక్షకు చోటెక్కడుంది?
అయితే, బతుకమ్మ వేడుకల సందర్భంగా కొందరు మహిళలు ఇతర మహిళలను ఉద్దేశించి, “మీ చీర కొంగులు మాకు తాకుతున్నాయి!” అంటూ వ్యాఖ్యానించినట్లు వెలుగులోకి వచ్చిన ఘటనలు సమాజాన్ని ఆలోచింపజేస్తున్నాయి.
ఒకే పండుగలో పాల్గొంటూ, ఒకే పాటకు గొంతు కలుపుతూ, ఒకే సంస్కృతిని పంచుకుంటూ.. కేవలం కులం కారణంగా ఒకరి ఉనికి మరొకరికి అంటరానిదిగా కనిపించడం ఎంతటి దురదృష్టకరం!
పూలను దేవతగా కొలిచే పండుగలో మనిషిని మాత్రం కులం పేరుతో అవమానించడం మన సంస్కృతిలోని గొప్పతనానికే మచ్చ. బతుకమ్మ పేరిట పూలను పేర్చే చేతుల మధ్యనే వివక్ష గోడలు నిర్మితమైతే, ఆ పండుగ అందించే ఐక్యతా సందేశానికి అర్థం ఏముంటుంది?
రాజ్యాంగం ఇచ్చిన హక్కులు.. సమాజం ఇవ్వాల్సిన గౌరవం!
భారత రాజ్యాంగం అంటరానితనాన్ని నిషేధించింది. రాజ్యాంగంలోని 17వ అధికరణం అంటరానితనాన్ని రద్దు చేస్తూ, దాని ఆచరణను నిషేధిస్తోంది. సమానత్వ హక్కు ప్రతి పౌరుడికీ గౌరవప్రదమైన జీవితాన్ని గడిపే హక్కును గుర్తుచేస్తోంది.
కానీ చట్టం చేయడం ఒక ఎత్తయితే, దాన్ని సామాజిక జీవితంలో ఆచరించడం మరో ఎత్తు.
చట్టపరంగా నిషేధించబడిన వివక్ష సామాజిక ఆచారాలు, కుటుంబ సంప్రదాయాలు, కులాధిపత్య భావజాలం రూపంలో కొనసాగితే ప్రజల్లో చైతన్యం పెరగాలి. పాఠశాల స్థాయి నుంచే సమానత్వం, మానవ గౌరవం, రాజ్యాంగ విలువలపై అవగాహన కల్పించాలి. వివక్షకు గురైనవారు న్యాయం కోరేందుకు భయపడని వాతావరణాన్ని కల్పించాలి.
కులవివక్షను నిర్మూలించే బాధ్యత కేవలం అట్టడుగు వర్గాలదే కాదు. సమాజంలోని ప్రతి ఒక్కరిదీ. ఆధిపత్య భావజాలాన్ని ప్రశ్నించడం, వివక్షకు వ్యతిరేకంగా నిలబడటం, సమానత్వాన్ని ఆచరించడం ద్వారా మాత్రమే సామాజిక మార్పు సాధ్యమవుతుంది.
ఆత్మగౌరవం.. స్వావలంబన.. ఐక్యత!
కులవివక్షను ఎదుర్కోవడానికి నిరసనలు అవసరమే. అయితే నిరసనలతోపాటు దీర్ఘకాలిక సామాజిక మార్పు కోసం ఆచరణాత్మక ప్రయత్నాలు కూడా జరగాలి.
1. ఆత్మగౌరవమే తొలి అడుగు
ఏ మనిషీ తన కులం కారణంగా తక్కువవాడు కాదు. ఎవరూ తమ జన్మ ఆధారంగా అవమానాన్ని భరించాల్సిన అవసరం లేదు. ఇతరుల నుంచి గౌరవం పొందాలనే ఆశతో మన ఆత్మగౌరవాన్ని తాకట్టు పెట్టకూడదు.
అవమానకరమైన ఆచారాలను, వివక్షతో కూడిన సంబంధాలను ప్రశ్నించాలి. అయితే, సామాజిక బహిష్కరణకు గురైనవారిని మరింత ఒంటరిచేసే విధంగా కాకుండా, గౌరవప్రదమైన సంబంధాలను నిర్మించుకునే దిశగా ముందుకు సాగాలి.
2. ఆర్థిక స్వావలంబనతో సాధికారత
విద్య మనిషికి జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది. ఆర్థిక స్వావలంబన అతనికి నిర్ణయాలు తీసుకునే స్వేచ్ఛను, జీవితాన్ని స్వతంత్రంగా నిర్మించుకునే అవకాశాలను పెంచుతుంది.
అందుకే చదువుతోపాటు నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి, వ్యాపారాలు, వ్యవసాయం, వృత్తిపరమైన అవకాశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. యువత తమ సామర్థ్యాలను గుర్తించి ఆర్థికంగా ఎదగాలి. మహిళల ఆర్థిక సాధికారతకూ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
అయితే ఆర్థికంగా ఎదిగినంత మాత్రాన కులవివక్ష పూర్తిగా అంతరించిపోతుందని భావించకూడదు. ఆర్థిక అభివృద్ధితోపాటు సామాజిక చైతన్యం, చట్టపరమైన రక్షణ, సమానత్వ విలువలు కూడా బలపడాలి.
3. సామాజిక ఐక్యతతో వివక్ష నిర్మూలన
అట్టడుగు వర్గాల మధ్య పరస్పర ఐక్యత, విద్యావంతుల సహకారం, యువతలో సామాజిక బాధ్యత పెరగాలి. కులాల మధ్య విద్వేషాన్ని పెంచే భావజాలానికి బదులుగా మానవత్వాన్ని ప్రోత్సహించాలి.
కులాంతర వివాహాలను గౌరవించాలి. అలాంటి వివాహాలు చేసుకునే యువతకు కుటుంబాలు, సమాజం మద్దతుగా నిలవాలి. ప్రతి వ్యక్తికి తన జీవిత భాగస్వామిని ఎంచుకునే స్వేచ్ఛ ఉందనే విషయాన్ని అంగీకరించాలి.
కులవ్యవస్థను బలహీనపరిచే మార్పు మన ఇళ్ల నుంచే ప్రారంభం కావాలి. మన పిల్లలకు ఇతరుల కులాన్ని అడగడం కంటే వారి వ్యక్తిత్వాన్ని గౌరవించడం నేర్పాలి.
మళ్లీ ఉదయించాలి అంబేద్కర్ ఆశయాల చైతన్య దీపం!
భారతదేశంలో కులవివక్షను ప్రశ్నించిన మహనీయుల్లో డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ అగ్రగణ్యులు. విద్య, సంఘటిత శక్తి, హక్కుల సాధన ద్వారా అట్టడుగు వర్గాలు తమ జీవితాలను మార్చుకోవాలని ఆయన బోధించారు.
ఆయన ఆశయాలను జయంతి వేడుకలకో, విగ్రహాల ఆవిష్కరణలకో, ప్రసంగాలకో పరిమితం చేయకూడదు. రాజ్యాంగ విలువలను మన దైనందిన జీవితంలో ఆచరించాలి. మనుషుల మధ్య సమానత్వాన్ని పాటించాలి. కులవివక్ష ఎక్కడ కనిపించినా ప్రశ్నించాలి.
అంబేద్కర్ ఆశయాలకు నిజమైన నివాళి ఆయన చిత్రపటాలకు పూలమాలలు వేయడంలో కాదు.. ఆయన కలలుగన్న సమానత్వ సమాజ నిర్మాణానికి కృషి చేయడంలో ఉంది.
చరిత్రలోని చీకట్లను చీల్చుకుంటూ ఉదయించిన సూర్యుడిలా, అంబేద్కర్ ఆలోచనల వెలుగు ప్రతి గ్రామానికీ, ప్రతి గడపకూ చేరాలి. ఆ వెలుగు కులాధిపత్యపు చీకట్లను తొలగించి, ప్రతి మనిషికీ ఆత్మగౌరవంతో జీవించే అవకాశాన్ని కల్పించాలి.
“మీ చీర కొంగులు మాకు తాకుతున్నాయి!” అనే మాట ఒక వ్యక్తి నోట వెలువడిన అవమానకర వ్యాఖ్య మాత్రమే కాదు. అది మన సమాజం ఇంకా ఎంత దూరం ప్రయాణించాల్సి ఉందో గుర్తుచేసే ప్రశ్న.
చీర కొంగు తాకితే అపవిత్రమవుతుందనుకునే మనస్తత్వమే మారాలి. మనిషిని తాకితే మైలపడుతుందనే భావనను సమాజం నుంచి తరిమికొట్టాలి. ఎందుకంటే మానవత్వానికి కులం లేదు. ఆత్మగౌరవానికి అడ్డుగోడలు లేవు. సమానత్వానికి అంటరానితనం లేదు.
బతుకమ్మలో పూలను పేర్చినట్లే మనుషుల మధ్య సంబంధాలను పేర్చుకోవాలి. పూల రంగులు వేరైనా వాటి అందం తగ్గదు. అలాగే మనుషుల కులాలు వేరైనా వారి గౌరవం తగ్గదు. పండుగలు మనుషులను కలపాలి.. కులాలు వారిని విడదీయకూడదు.
మనిషిని మనిషిగా గౌరవించలేని సమాజం ఎంత అభివృద్ధి చెందినా అది సంపూర్ణ నాగరిక సమాజం కాలేదు.
నర్సింహ వెల్మజాల. 16.10.26
12.06.26
19.07.25
